Awangardowy Festiwal Sztuk Przyjemnych i Nieprzyjemnych

4 marca 2017 r. w Łodzi rusza kolejna, XXIII edycja Międzynarodowego Festiwalu Sztuk Przyjemnych i Nieprzyjemnych. Sztuki, które w tym roku będziemy mogli zobaczyć na deskach Teatru Powszechnego nawiązywać będą do tematu „Awangarda jako stan umysłu”.

W tym roku obchodzimy stulecie awangardy. Jest to oczywiście data symboliczna, bo awangarda, jak zresztą każdy inny trend w sztuce, nie narodziła się określonego dnia, o określonej godzinie. Na potrzeby czystej systematyki za pierwszą manifestację awangardy w Polsce uznano I Wystawę Ekspresjonistów Polskich zorganizowaną  4 listopada 1917 roku w siedzibie krakowskiego Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych. Od tego momentu na ziemie polskie (wówczas jeszcze niezjednoczone) wkroczył najbardziej rewolucyjny ruch w historii sztuki.

W Łodzi, ze względu na obecność założonego przez Władysława Strzemińskiego i Katarzynę Kobro Muzeum Sztuki, pierwszego obiektu dedykowanemu sztuce współczesnej w Europie, obchody te przybierają szczególne znaczenie i choć mamy dopiero początek lutego, zdaje mi się, że „awangarda” lada moment wyskoczy mi z lodówki. Nic więc dziwnego, że również Teatr Powszechny zdecydował się oprzeć tegoroczną edycję festiwalu właśnie na tym pojęciu. Czy „awangarda” była kluczem determinującym dobór sztuk, które będziemy mieli okazję zobaczyć w marcu na deskach Powszechnego? Trudno powiedzieć. Na pewno w większości z nich (no może pominąwszy dwa „Spektakle Mistrzowskie”) będziemy mieli styczność z pewną nieoczywistością i próbą pokazania problematyki danej sztuki w sposób oryginalny, stroniący od przyjętych konwenansów i utartych schematów. 

Zdaniem Ewy Pilarskiej, dyrektor artystycznej Festiwalu, przyświecający tegorocznej edycji temat „Awangarda jako stan umysłu” stanowi pytanie które dotyczy zasadniczych spraw związanych z ambicjami współczesnych twórców i z kierunkiem ich twórczości. W tekście opublikowanym na stronie internetowej wydarzenia, mówi: 

„W tym roku, w szczególnym kontekście i okolicznościach, proponuję, aby zastanowić się, czym jest awangardowy stan umysłu? Czy mimo tego, że awangardowe postulaty sprzed stu lat uważamy za utopijne, nie chcielibyśmy dzisiaj tonąć w kolejnych utopiach proponowanych przez twórców? Czy nie mamy poczucia utraty? Czy rzeczywistość jest żyznym gruntem dla formowania się permanentnej postawy sprzeciwu? A może jest tak dobrze, że nic zmieniać nie trzeba? Jeśli jednak nie jest tak dobrze, to czy potrzeba nam rewolucji? Jakiej? Czy chcemy się buntować czy może tylko symulować? Czy teatr ma coś wspólnego z prawdziwym życiem? Czy spektakl teatralny podlega takim samym prawom rynku jak smartfon? Czy nie robimy czegoś, przeciwko czemu dusze awangardy krzyczą?” 

Myślę, że są to pytania ważne. Czy faktycznie znajdziemy odpowiedzi na nie poprzez uczestniczenie w spektaklach oraz wydarzeniach towarzyszących? Kto wie, z pewnością warto je zapamiętać i poddać późniejszej analizie. 

Oto program Festiwalu:

4 marca, godz. 18:00

Narodowy Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie

Paweł Demirski

TRIUMF WOLI

Reżyseria: Monika Strzępka

Obsada: Juliusz Chrząstowski, Marcin Czarnik, Monika Frajczyk, Radosław Krzyżowski, Michał Majnicz, Marta Nieradkiewicz, Dorota Pomykała, Anna Radwan, Dorota Segda, Małgorzata Zawadzka, Krzysztof Zawadzki, Krystian Durman, Adam Nawojczyk

Spektakl z optymistycznym przesłaniem. Spektakl będący galą optymizmu i wiary w człowieka? – tak duet Strzępka/Demirski zapowiada swoje nowe przedsięwzięcie. Zainspirowała ich jedna ze scen filmu „Człowiek z księżyca” o amerykańskim komiku Andym Kaufmanie: gdy bohater dowiaduje się, że jest chory na raka, postanawia zrealizować w Nowym Jorku spektakl-show, który wypełnią dobre, napawające optymizmem, wzruszające historie. Liczy na to, że energia płynąca od widowni pomoże mu w walce z chorobą. (…) Twórcy pragną między innymi przywołać słynną, modelową ich zdaniem, historię Kathrine Switzer – pierwszej kobiety, która w 1967 roku przebiegła oficjalnie maraton w Bostonie, dopuszczona do niego tylko dlatego, że ukryła płeć pod inicjałami K.V. Wcześniej, aby zniechęcić kobiety do podejmowania tego wyzwania, straszono je, że zamienią się w mężczyzn, urosną im wąsy, włosy na klatce i że istnieje całkiem spore ryzyko wypadnięcia macicy…

Czas trwania: 3 godziny 30 minut (jedna przerwa)

Bilety

1. strefa – normalny: 90 zł, ulgowy: 80 zł

2. strefa – normalny: 80 zł, ulgowy: 70 zł

5 marca, godz. 20:00

Teatr Łaźnia Nowa w Krakowie

Tomasz Śpiewak

WSZYSTKO O MOJEJ MATCE

Reżyseria: Michał Borczuch

Obsada: Iwona Budner, Monika Niemczyk, Halina Rasiakówna, Ewelina Żak, Krzysztof Zarzecki, Marta Ojrzyńska, Dominika Biernat

„Wszystko o mojej matce” tytułem nawiązuje do filmu Pedro Almodóvara, nie jest jednak jego teatralną adaptacją. To osobisty projekt reżysera Michała Borczucha i aktora Krzysztofa Zarzeckiego inspirowany postaciami ich matek, które w roku 1986 i 1998 zmarły na raka. To przedstawienie dorosłych synów, półsierot, którzy mają do dyspozycji jedynie strzępy pamięci dziecka i nastolatka. Z pomocą zaproszonych do projektu aktorek i realizatorów chcą opowiedzieć o niemożliwej (bo zdeformowanej przez pamięć) historii odchodzenia matki lub nawet fascynacji jej chorobą, odbiorem choroby w kontekście przemian społeczno-politycznych w Polsce pod koniec lat 80. i 90. XX wieku.

Czas trwania: 2 godziny 10 minut (bez przerwy)

Bilety

1. strefa – normalny: 90 zł, ulgowy: 80 zł

2. strefa – normalny: 80 zł, ulgowy: 70 zł

12 marca, godz. 19:00

Teatr Polski im. Hieronima Konieczki w Bydgoszczy

Jolanta Janiczak

ŻONY STANU, DZIWKI REWOLUCJI, A MOŻE I UCZONE BIAŁOGŁOWY

Reżyseria: Wiktor Rubin

Obsada: Beata Bandurska, Magdalena Celmer, Martyna Peszko, Sonia Roszczuk, Małgorzata Trofimiuk, Małgorzata Witkowska, Mirosław Guzowski, Roland Nowak, Maciej Pesta, Marcin Zawodziński

Théroigne de Méricourt to feministyczna działaczka Rewolucji Francuskiej, walcząca o prawa kobietobywatelek, o równość, wolność, solidarność. Jej nazwisko nie pojawia się jednak obok Dantona i Robespierre’a, nie ma jej w podręcznikach i encyklopediach. Za działalność i poświęcenie sprawom kobiet została natomiast „nagrodzona” linczem. Sprawczyniami tego były kobiety, o prawa których bezkompromisowo walczyła. Jej poglądy i postulaty były zbyt radykalne również dla liderów Rewolucji Francuskiej. Jej odwaga i zaangażowanie zostały przez historię przykryte diagnozą szaleństwa, fanatyzmu politycznego. Postać Théroigne de Méricourt jest dla twórców spektaklu pretekstem do zastanowienia się nad ideami, metodami, narzędziami, które mogłyby obudzić rewolucyjny zryw dzisiaj, w XXI wieku. Czy radykalizm zwany często fanatyzmem jest skuteczną metodą budzenia uśpionych obywateli? Jak wzbudzić w sobie odwagę, entuzjazm i wiarę w możliwość zmiany?

Czas trwania: 1 godzina 50 minut (bez przerwy)

Bilety

1. strefa – normalny: 70 zł, ulgowy: 60 zł

2. strefa – normalny: 60 zł, ulgowy: 50 zł

14 marca, godz. 19:15

Teatr Narodowy (Burgtheater) w Wiedniu

 

Árpád Schilling i Éva Zabezsinszkij

EISWIND/HIDEG SZELEK

projekcja

Reżyseria: Árpád Schilling

Obsada: Lilla Sárosdi, Falk Rockstroh, Zsolt Nagy, Alexandra Henkel, Martin Vischer, András Lukács

W „Eiswind/Hideg Szelek” węgierski reżyser teatralny Árpád Schilling sprawdza jak polityka Viktora Orbána rozlała się na całą Europę. Pokazuje jak w kontekście tematu uchodźców na kontynencie radykalizuje się nacjonalizm. Schilling robi to na przykładzie dwóch rodzin – zachodnioeuropejskiej i węgierskiej – w które wcielają się członkowie zespołu z Burgtheater i aktorzy węgierskiego teatru Krétakör. Obie rodziny spotykają się w sytuacji skrajnej izolacji w małym domku w lesie, gdy na zewnątrz szaleje burza. W tej konfrontacji do głosu dochodzą gwałtowne emocje, ujawniające jak słaba w rzeczywistości jest twierdza, za jaką uważamy Europę.

Czas trwania: 1 godzina 45 minut (bez przerwy)

Bilety: 20 zł

18 marca, godz. 19:00

Teatr Polski w Poznaniu

 

Martin Sperr

SCENY MYŚLIWSKIE Z DOLNEJ BAWARII

Reżyseria: Grażyna Kania

Obsada: Piotr B. Dąbrowski, Teresa Kwiatkowska, Anna Biernacik, Ewa Szumska, Konrad Cichoń, Barbara Prokopowicz, Barbara Krasińska, Kornelia Trawkowska, Piotr Kaźmierczak, Jakub Papuga, Andrzej Szubski

„Sceny myśliwskie z Dolnej Bawarii” na przykładzie wiejskiej społeczności pokazują, w jaki sposób społeczeństwa, w imię obrony moralności i ukonstytuowanego stylu życia, mogą wytwarzać mechanizmy wykluczenia. A także, jak mogą się one umacniać i integrować poprzez obecność kogoś, kto zagraża utrzymaniu status quo. W swojej sztuce Sperr pokazuje mieszkańców małej wsi, w której obecność tego, kto nie przystaje do reszty, prowokuje do przemocy – nagonka na innego popycha tu niepełnosprawnego intelektualnie do samobójstwa, a homoseksualistę – do morderstwa. Polowanie na ofiarę trwa tak długo, aż w końcu bierze ona odwet, sama stając się myśliwym.

Czas trwania: 1 godzina 50 minut (bez przerwy)

Bilety

1. strefa – normalny: 70 zł, ulgowy: 60 zł

2. strefa – normalny: 60 zł, ulgowy: 50 zł

19 marca, godz. 19:00

Teatr Polonia w Warszawie

 

Terrence McNally

MATKI I SYNOWIE

pokaz mistrzowski

Reżyseria: Krystyna Janda

Obsada: Krystyna Janda, Paweł Ciołkosz, Antoni Pawlicki, Adam Tomaszewski

Wielokrotnie nagradzana sztuka Terrence’a McNally’ego, grana z powodzeniem na Broadwayu. Matka nieżyjącego Andre odwiedza Michaela – byłego partnera swojego syna. Kobieta jest pełna nienawiści i uprzedzeń. Nie może przyjąć do wiadomości, że jej syn był gejem. Osią spektaklu jest konflikt między matką a dawnym partnerem syna, jego nowym towarzyszem i wychowywanym przez nich dzieckiem. Ważne. Aktualne. Wzruszające. Bezkompromisowe. O tolerancji.

Czas trwania: 1 godzina 40 minut (bez przerwy)

Bilety

1. strefa – normalny: 100 zł, ulgowy: 90 zł

2. strefa – normalny: 90 zł, ulgowy: 80 zł

20, 21 marca, godz. 19:15

Teatr Narodowy w Warszawie

 

Ronald Harwood

GARDEROBIANY

pokaz mistrzowski

Reżyseria: Adam Sajnuk

Obsada: Janusz Gajos, Jan Englert, Beata Ścibakówna, Edyta Olszówka, Jacek Mikołajczak, Karol Pocheć, Michalina Łabacz

Na afiszu Szekspirowski „Król Lear”. Szef teatralnej trupy, dla współpracowników „Sir”, ma zagrać tytułową rolę po raz dwieście dwudziesty siódmy. Jego siły słabną. Za kulisami towarzyszy mu garderobiany Norman. „Garderobiany” to należąca do współczesnego kanonu sztuka o ulotności teatru, o osobistym i artystycznym spełnieniu, o samotności, lojalności i międzyludzkich grach. W roli Sira występuje Jan Englert, Garderobianego gra Janusz Gajos.

Czas trwania: 1 godzina 40 minut (bez przerwy)

Bilety

normalny: 100 zł

ulgowy: 80 zł

23 marca, godz. 19:00

Teatr Provisorium w Lublinie

Janusz Opryński

PUNKT ZERO. ŁASKAWE

Reżyseria: Janusz Opryński

Obsada: Eliza Borowska, Agata Góral, Jacek Brzeziński, Sławomir Grzymkowski, Artur Krajewski, Łukasz Lewandowski

Twórcy spektaklu „Punkt Zero. Łaskawe” – jak sami mówią – mają odwagę sięgnąć po opisaną przez Jonathana Littella historię Maxa Aue, kata, niemieckiego oficera, członka elitarnej grupy nazwanej mistrzami śmierci, który brał czynny udział w zagładzie Żydów. Trzeba bowiem odwagi, by opowiedzieć ten burzliwy los wykształconego Europejczyka, który uwierzył w sens swojej pracy. Odwaga jest także potrzebna do tego, by jeszcze raz próbować mówić ze sceny o zagładzie. Jak mówić? Czy jest sens wracać do tego co niewyobrażalne? (…) Punkt Zero – ten pierwszy człon tytułu - twórcy spektaklu zaczerpnęli z refleksji Imre Kertésza, a konkretnie z mowy wygłoszonej w berlińskim Renaissance Theater; „[…] W końcu Auschwitz nie zdarzył się w pustce, ale na gruncie zachodniej kultury i cywilizacji […]. W płomieniach zginęło to wszystko, co dotychczas uznawaliśmy za europejskie wartości, i w tym etycznym punkcie zero, w tych moralnych i duchowych ciemnościach jedynym punktem, od którego można wszystko zacząć, jest to, co ów mrok spowodowało: Holokaust […]”

Czas trwania: 2 godziny 45 minut (bez przerwy)

Bilety

normalny: 70 zł

ulgowy: 50 zł

*Spektakl dla widzów dorosłych

25 marca, godz. 19:15 | 26 marca, godz. 16:00

Teatr Powszechny w Łodzi i Komuna Warszawa

Marta Sokołowska

BLACKOUT

PRAPREMIERA

Reżyseria: Katarzyna Kalwat

Obsada: aktorzy Teatru Powszechnego w Łodzi i Komuny Warszawa.

Blackout to utrata zasilania na znacznym obszarze. To sytuacja, która w dobie powszechnego dostępu do elektryczności i internetu jest dla rozwiniętych społeczeństw sytuacją ekstremalną. Rozległa awaria sieci elektroenergetycznej to nie romantyczny wieczór przy świecach, ale trudne do wyobrażenia odcięcie od wszelkich urządzeń w domu, na ulicy, sklepie, szkole, stacji paliw, banku, szpitalu, więzieniu i in. To brak światła, wody, ciepła, lekarstw i komunikacji. W wymiarze społecznym to rozpad lub relatywizacja zasad etycznych, chaos informacyjny, radykalna zmiana organizacji życia, gdzie wartościami stają się praktyczne umiejętności. Z drugiej strony przedłużający się kataklizm może stać się uwolnieniem od wszechobecnych mediów, swoistym „punktem zero”, szansą na tworzenie nowego porządku i nowych idei. Dla twórców spektaklu blackout staje się pretekstem do rozważań o człowieku XXI w., do namysłu nad jego kondycją i zweryfikowania, co w sytuacji „końca świata” staje się impulsem do działania: lęk, agresja, osobista podróż, a może troska o innych? Czym są siły, które decydują o człowieczeństwie i woli przetrwania? Czy poczucie krańcowości będzie impulsem do miłości, rozpaczy, społecznego rozpadu, a może do osobistej wiwisekcji?

Bilety

normalny: 45 zł

ulgowy: 35 zł                               

WYDARZENIA TOWARZYSZĄCE

4 marca, godz. 17:30 – Awangarda to stan umysłu – wystawa

13 marca, godz. 19:00 - Teatr na żywo czy z dvd? – dyskusja

19 marca, godz. 13:00 - Awangarda, teatr i cała reszta – seminarium

26 marca, godz. 19:00 - Rogucki Koncert

Bilety do nabycia w kasach Teatru Powszechnego od 9 lutego.

Opisy spektakli oraz zdjęcia pochodzą z materiałów prasowych festiwalu.